Today: 07.Jul.2020
ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ: ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΤΕΡΕΣ ΠΛΑΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

 Αυτό που αγαπώ στο κέντρο της Αθήνας και με κάνει συνεχώς να το περπατώ και να  το γνωρίζω καλύτερα, είναι οι ποικίλες εικόνες που συναντάω μέσα από αυτή την βόλτα.

Εικόνες γνώριμες αλλά και άγνωστες που σε καλούν να τις ανακαλύψεις και εξερευνήσεις κάθε τους πτυχή. Με ένα από τα μέρη του κέντρου που το βιώνω αυτό, είναι αδιαμφισβήτητα το Μοναστηράκι. Ένα μέρος της πρωτεύουσας που σεργιανάμε καθημερινά κατά την διάρκεια της ημέρας και σε πολλές περιπτώσεις, όχι μόνο μία φορά.

Αν προσπαθήσεις ποτέ να σταθείς στο κέντρο της πλατείας και κάνεις επί τόπου στροφή 360 μοιρών, θα νιώσεις ότι αντικρίζεις μπροστά σου την ίδια την ιστορία της Αθήνας.

Στην καρδιά του Αθηναϊκού κέντρου, το Μοναστηράκι αποτελεί μοναδικό μίγμα ρυθμών, εποχών και πολιτισμών, ζωντανό και πάντα δυναμικό – όμως, σταθερά αφιερωμένο στο εμπόριο και  στην συνάντηση των ανθρώπων. Για όσους δεν το γνωρίζουν, η πλατεία ανακαινίσθηκε με μωσαϊκούς κυβόλιθους από μάρμαρο, πέτρα και σκαλιστό μαντέμι, που συμβολίζουν τις «ροές» και την ποικιλοχρωμία των λαών της Μεσογείου. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι, τα έργα για το νέο σταθμό του Μετρό, το οποίο άνοιξε με καθυστέρηση στο Μοναστηράκι το 2004,  συνάντησαν εξαιρετικές δυσκολίες λόγω της συνάντησής τους με την κοίτη του ποταμού Ηριδανού, του ιερού ποταμού των αρχαίων Αθηναίων. Στη σύγχρονη πόλη, το μοναδικό ακάλυπτο τμήμα του ποταμού βρισκόταν στον γειτονικό αρχαιολογικό χώρο του Κεραμεικού. Τα ίχνη της χαμένης κοίτης που ανακαλύφθηκαν εκ νέου είναι εν μέρει ορατά σε ειδικό εκθεσιακό χώρο με αρχαιολογικά ευρήματα εντός του σταθμού και μέσω ανοιχτής έκθεσης πάνω στην ίδια την πλατεία. Η νέα υπόγεια γραμμή του Αττικού Μετρό συνδέει το Μοναστηράκι με το αεροδρόμιο Ελ. Βενιζέλος. Από την άλλη, ο σταθμός του ΗΣΑΠ (1895) είναι από τους πιο παλιούς της επίγειας γραμμής, που κατασκευάστηκε για να συνδέσει την πόλη με το λιμάνι του Πειραιά. 

Βγαίνοντας από την είσοδο και των δύο σταθμών, αντικρίζουμε στα δεξιά μας το Τζαμί Τζισταράκη (1759), το οποίο  πήρε το όνομά του από τον Οθωμανό Βοεβόδα της πόλης Μουσταφά Αγά Τζισταράκη. Ήταν γνωστό και ως Τζαμί Κάτω Σιντριβανιού από το σιντριβάνι που υπήρχε κοντά, το οποίο τροφοδοτούσε ο Ηριδανός. Η χρήση του ως μουσείου χειροτεχνιών ξεκινά μετά την πρώτη του επισκευή το 1915 και από το 1975 στεγάζει μια αξιόλογη συλλογή κεραμικής από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Οθωμανική και τη νεώτερη Τουρκία. Στο εσωτερικό υπάρχουν πληροφορίες και φωτογραφίες για τα έργα και τους καλλιτέχνες, αλλά και την ιστορική σημασία του Τζαμιού, από μόνο του άξιο να το επισκεφθεί κανείς. Κάτω από το Τζαμί και στο τμήμα της οδού Ηφαίστου που ορίζεται από αυτό παραμένουν οι χώροι των παλιών τσαγκάρικων, ορισμένοι πλέον μετατράπηκαν σε μαγαζιά για τουριστικά σουβενίρ.

Δίπλα στο Τζαμί σώζεται τμήμα του τοίχου της Βιβλιοθήκης, που χτίστηκε το 132 μ. Χ. ως προσφορά στην πόλη των Αθηνών από τον Αδριανό, το Ρωμαίο αυτοκράτορα που έδειξε ιδιαίτερη αδυναμία για την πόλη. Υπό την κυριαρχία του η αρχαία πόλη του Θησέα εμπλουτίστηκε με σημαντικές υποδομές, ίχνη των οποίων δεσπόζουν ακόμα στο κέντρο. Η είσοδος της Βιβλιοθήκης έβλεπε στη Ρωμαϊκή Αγορά, που θεμελιώθηκε από τον Ιούλιο Καίσαρα το 10 μ.Χ. αι. ως προέκταση της Αθηναϊκής. Είναι δύσκολο σήμερα να φανταστούμε αυτό το κομμάτι του Μοναστηρακίου (στη σημερινή οδό Άρεως) όπως υπήρξε στα τέλη των Οθωμανικών χρόνων: μια κεντρική αγορά σιτηρών, λαχανικών, κρεάτων και ψαριών, στεγασμένη σε υπόστεγα κατασκευασμένα επί των ερειπίων της Βιβλιοθήκης και με ένα βυζαντινό ναό χτισμένο στο κέντρο της. Η περιοχή ονομαζόταν «Κάτω Παζάρια» και απαλλοτριώθηκε αφότου η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του νέου ελληνικού κράτους το 1835, ενώ σχεδιάσθηκε η μεταφορά της αγοράς τροφίμων στην υπό χάραξη τότε οδό Αθηνάς. 

Αν προχωρήσουμε στο κέντρο της πλατείας, θα συναντήσουμε το μικρό εκκλησάκι της Παντάνασσας που είναι ό,τι απομένει σήμερα από το γυναικείο μοναστήρι των βυζαντινών χρόνων, που λειτουργούσε και κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, καταλαμβάνοντας το χώρο της σημερινής πλατείας. Η ονομασία «Μοναστηράκι» καθιερώθηκε κατά την Επανάσταση. Στα χρόνια της Φραγκοκρατίας λειτουργούσε ως καθολικός ναός και αποτελούσε προσωπική ιδιοκτησία ενός Ενετού ευγενή.

Η είσοδος στην οδό Μητροπόλεως από την Πλατεία φιλοξενεί την πιο διάσημη γωνιά καταστημάτων κεμπάπ στην Αθήνα. Οι Αθηναίοι εξοικειώθηκαν με το κεμπάπ μετά την άφιξη των προσφύγων από την Ανατολία τη δεκαετία του 1920. Ιδιαίτερα οι Αρμένιοι συνδέθηκαν με την παρασκευή του «λαχματζούν» (μίγμα μοσχαρίσιου κιμά, ντομάτας, μαϊντανού και μπαχαρικών ψημένων πάνω σε αραβική πίτα) και του παστουρμά. Η «Πίτα Καισαρείας» (με παστουρμά, ντομάτα και κασέρι ψημένα σε λεπτό φύλλο κρούστας) αποτελεί άφιξη από την ανατολίτικη κουζίνα.

Το πιο σημαντικό σημείο στο Μοναστηράκι είναι βέβαια το παζάρι της οδού Ηφαίστου και των παρακείμενων στενών ή αλλιώς Γιουσουρούμ, από το όνομα ενός Εβραίου ιδιοκτήτη παλαιοπωλείου της περιοχής. Η ονομασία Γιουσουρούμ ενσωματώθηκε στην αστική γλώσσα κι έγινε ακόμα και τίτλος ενός τραγουδιού της δεκαετίας του 1980 από τον  Νικόλα Άσιμο.  Η οδός Ηφαίστου είναι γνωστή για την αγορά μεταχειρισμένων ρούχων (του στρατού και της λεγόμενης «Αμερικάνικης Αγοράς»), αλλά και για μια πληθώρα εμπορευμάτων που πωλούνται σε καλές τιμές και προσελκύουν μικρούς και μεγάλους. Μέσα σε μικρά μαγαζάκια χωμένα σε κατασκευές του 19ου αιώνα βρίσκουμε αθλητικά παπούτσια και τζιν, λάβαρα χωρών και ομάδων, είδη λαϊκής τέχνης και κοσμήματα, ινδικά ρούχα και αντικείμενα, χάντρες και υλικά για την κατασκευή κοσμημάτων, είδη ποδηλασίας και camping, μεταξύ άλλων και κάθε είδους μπλουζάκια με στάμπες.  Λίγο πιο κάτω, έχει την ευκαιρία κάποιος να έρθει σε επαφή με τα μαγαζάκια των δίσκων βινυλίου, τα οποία  βρίσκονται κυρίως κρυμμένα στις στοές της Ηφαίστου. Οι δίσκοι πλέον είναι κυρίως μεταχειρισμένοι σε καλή κατάσταση, ενώ δεν είναι σπάνιο να συναντήσουμε και αυθεντικές εκδόσεις ή κομμάτια για συλλέκτες σε καλές τιμές. Οι ιδιοκτήτες είναι πραγματικοί γνώστες πολλών ειδών μουσικής, εξυπηρετικοί και αξιόπιστοι.

Κάπου εκεί, η οδός Ηφαίστου, συναντά την Πλατεία Αβησσυνίας, που προοριζόταν να φιλοξενήσει το πρώτο δημοπρατήριο της νέας πρωτεύουσας της Ελλάδας. Σήμερα είναι γνωστή για τα παλαιοπωλεία και τα επιπλάδικα που επισκευάζουν παλιά κομμάτια, αλλά και αντίγραφα εμπνευσμένα από τα παλιά αθηναϊκά σπίτια. Δημοφιλές στέκι εδώ είναι το μεζεδοπωλείο ανάμεσα στα παλιατζίδικα, ιδιαίτερα για τα Κυριακάτικα μεσημέρια, που οι παραδοσιακοί μεζέδες ενδέχεται να συνοδεύονται από τους ήχους μιας εκπληκτικής πλανόδιας τσιγγάνικης μπάντας. Τα καλοκαιρινά βραδάκια μπορεί κανείς να πιει ένα ποτό στο απέναντι μπαράκι ανάμεσα στα ίδια (αμπαρωμένα) μαγαζιά  – ενίοτε και ανάμεσα στις ίδιες αλυσοδεμένες και ασφαλισμένες παλιές ντουλάπες της γιαγιάς. Στο τέλος της Ηφαίστου μπορούμε να στρίψουμε δεξιά για τα παλαιοβιβλιοπωλεία ή αριστερά στο μικρό ξέφωτο γύρω από τον Άγιο Φίλιππο (9ος αι.). Κάπου εκεί θα πάρεις και μια γερή δόση δροσιάς, από την  βιτρίνα με τα χειροποίητα παγωτά από φρέσκα υλικά που κατασκευάζει ο Ιταλός ιδιοκτήτης.  Για την επιστροφή στην Πλατεία προτείνεται ο δρόμος παράλληλα στις γραμμές του ηλεκτρικού, με μια στάση στα καφέ που βρίσκονται στη σειρά. Ανάμεσα στα δέντρα, μπορούμε να διακρίνουμε το ναό του Θησείου, έργο της Αθήνας του Περικλή και αφιερωμένο στον Ήφαιστο, θεό και προστάτη όλων των τεχνιτών.

Μπορεί να νομίζουμε πως ξέρουμε καλά την περιοχή του Μοναστηρακίου, αλλά μια ουσιαστική βόλτα εκεί, θα μας πείσει για το αντίθετο.

Παρά τις δύσκολες οικονομικές συγκυρίες, η περιοχή συνεχίζει να αποτελεί μια μικρή όαση εμπορικής δραστηριότητας της πόλεως των Αθηνών! 

 

 

 

ΘΑΝΑΣΗΣ ΞΑΝΘΟΣ

Living in the city...Το ηλεκτρονικό περιοδικό της πόλης. 

Ανακαλύπτουμε όλες τις πτυχές της ζωής στην πόλη. Βιώστε την εμπειρία μαζί μας...

  • LATEST NEWS
  • Σας ταξιδεύουμε σε 10 μοναδικά τοπία στην…
  • Τα χρώματα επιδρούν στην ψυχή, αφού μπορούν,…
  • Η μπλε ώρα εμφανίζεται συνήθως για περίπου…
  • Μια ροζ λίμνη σίγουρα είναι ένα ασυνήθιστο…
  • Θες το μέγεθος τους, θες η κατασκευή…
  • Γιατί η εβδομάδα που ξεκινά σήμερα ονομάζεται…
  • Ο Ιησούς Χριστός ξεψύχησε πάνω στον Σταυρό…
  • Το πρόσωπό του για εκατομμύρια Χριστιανούς είναι…
  • Το έθιμο της Πασχαλινής λαμπάδας, είναι ένα…
  • Πάσχα στο χωριό; Από του… χρόνου και…